فارسی‌تر بنویسم!

حالا که بحث غلط‌نوشتن و غلط‌نامه‌نویسی در محیط وب باز مفتوح شده، من هم به فکرم رسید که چند نکته‌ای را که مدت‌ها بود در مورد رسم‌الخط فارسی و شیوه‌ی نگارش بعضی کلمات در ذهن داشتم، در میان بگذارم.

البته بحث من راجع به شیوه‌ی نگارش کلمات است و چندان ربطی به نحوه‌ی درست تایپ‌کردن و استفاده از نیم‌فاصله و علائم‌نگارشی ندارد.

انتظارهم ندارم که با نوشته‌ی من، رسم‌الخط فارسی تغییر کند و از این به بعد همه این‌طور بنویسند، اما لااقل برای این‌که درباره شیوه‌ی نگارشی که از این پس در وبلاگ به‌کار می‌برم توضیح داده باشم، به چند نکته اشاره می‌کنم.

مواردی را هم که ذکر می‌کنم، من ابداع نکرده‌ام و پیش از این به‌نوعی دیگر مطرح شده و من فقط به‌طور خلاصه آن‌ها را ارائه می‌کنم.
این‌که ما گمان کنیم با حذف علائم ‌صوری زبان‌عربی، به‌طور کامل فارسی نوشته‌ایم و عربی را از فارسی جدا کرده‌ایم، کمی خوش‌بینانه به‌نظر می‌رسد، اما سعی کنیم تا جایی که امکان دارد، فارسی‌تر بنویسیم.

به‌ گمان من، به‌کار بردن مواردی که در زیر به آن‌ها اشاره خاهم کرد، علاوه بر این‌که خاندن کلمات را هم برای خودمان و هم برفرض، برای غیرفارسی‌زبانی که می‌خاهد فارسی یاد بگیرد آسان‌تر می‌کند، به آرایش و زیبایی خط فارسی هم کمک می‌کند.
آن موارد این‌ها هستند:

1) حذف تنوین عربی

در زبان عربی، سه نوع تنوین داریم؛ رفع، نصب و جر. دو تنوین رفع و جر، در کلمات عربی متداول در زبان‌فارسی به‌کار برده نمی‌شوند. تنها تنوین نصب یا همان(ــًـ) است که در کلمات عربی راه‌یافته به زبان‌فارسی با آن سر و کار داریم.

احتراماً، متقابلاً، ضمناً، نسبتاً، صرفاً، انصافاً و…

به‌جای این‌گونه نوشتن این کلمات می‌توانیم به سادگی آن‌ها را همان‌گونه که خانده می‌شوند، بنویسیم:
احترامن، متقابلن، ضمنن، نسبتن، صرفن، انصافن و…

شیوه‌ی نگارش دوم هم ساده‌تر است و هم زیباتر و دیگر نیازی به استفاده از یک الف و یک تنوین بالای آن نداریم و با یک «ن»، کلمه را می‌نویسیم.

2)حذف «واو» زینت

حرف واو، گاهی اوقات در وسط کلمات خاصی، نوشته می‌شود اما آن‌را تلفظ نمی‌کنیم. مانند کلمات زیر:
خواهر، خواب، خوار، خواندن، خواهش، خوی (Khay) (به معنی عرق) و ...

به چه دلیل باید حرفی را که خانده نمی‌شود، بیهوده در وسط یک کلمه جا بدهیم؟

با حذف این واو زینتی مشکلی در خاندن کلمات ایجاد نمی‌شود. می‌توانیم بنویسیم:
خاهر، خاب، خار، خاندن، خاهش، خی و…

در مورد کلماتی از قبیل خوار (به معنای ذلیل و کم‌مقدار)، احتمالن گفته خاهد شد که با خار (نوعی گیاه)، تداخل معنایی پیدا خاهد کرد؛ این‌همه کلمات چندمعنایی در زبان فارسی داریم، این چند کلمه‌ هم روی آن‌ها؛ وقتی من می‌نویسم شیر، چه کسی می‌تواند بگوید منظور من شیرخوراکی است یا شیر آب و یا حیوان شیر؟!
حال پیدا کردن معنای خوار از خار (و موارد مشابه) هم در میان یک جمله، کار چندان دشواری نیست!

3) ی به‌جای همزه(ء)

الف)کلماتی که حرف پایانی آن‌ها، حرف(ه) است، با همزه‌ی عربی به کلمه‌ی دیگری چسبانیده می‌شوند. این همزه در واقع همزه نوشته می‌شود اما(ی) تلفظ می‌شود.

به‌ این نمونه‌ها نگاه کنید:
جایزهء نخست، نامه‌ء خداحافظی، کتابخانه‌ء ملی، نویسنده‌ء بزرگ، هفته‌ء گذشته و ….

این کلمات را می‌توانیم این‌گونه بنویسیم تا از همزه استفاده نکرده باشیم و کلمه را به‌گونه‌ای که خانده می‌شود، نوشته باشیم:
جایزه‌ی نخست، نامه‌ی خداحافظی، کتابخانه‌ی ملی، نویسنده‌ی بزرگ، هفته‌ی گذشته و …

اگر شیوه‌ی دوم را نمی‌پسندید، لااقل مانند اکثر مطبوعات آن همزه یا ی را حذف نکنید. جایزهء بزرگ و هفتهء گذشته بر جایزه بزرگ و هفته گذشته شرف دارد!
ب)تا جایی که امکان دارد، همزه‌هایی را که «ی» تلفظ می‌شود همان «ی» بنویسیم. مثلن: راهنمائی، ابتدائی، نهائی، رهائی و کلماتی از این دست را این گونه بنویسیم: راهنمایی، ابتدایی، نهایی، رهایی و...

4) اللاه به‌جای الله

کلمه‌ی الله از کلمات متدوال است. ایرانیان معمولن نوشته‌هایشان را با نوشتن بسم‌الله آغاز می‌کنند. حال که از این کلمه استفاده می‌کنیم، لااقل بیاییم آن‌را فارسی بنویسم.

اللاه را با الله مقایسه کنید. هرچند شاید در نگاه اول به دلیل این که سال‌ها چشممان به نوع دوم نگارش عادت کرده آن‌را نپسندیم، اما به‌عقیده‌ی من شیوه‌ی اول بهتر است؛ به این دلیل که همان‌طور که نوشته می‌شود، خانده می‌شود و نه مثل الله که در واقع (ال+لَه) خانده می‌شود.

در این شیوه، اسامی فارسی که از ترکیب کلمه‌ی اللاه با کلمه‌ی دیگری تشکیل شده‌اند را هم باید مدنظر قرار دهیم.

به عنوان مثال به‌جای اسدالله، روح‌الله، فیض‌الله و … باید بنویسیم: اسداللاه، فیض‌اللاه، روح‌اللاه و …

5) ت به‌جای ط

به مرحوم پرویز شاپور گفتند که نفت را با ت می‌نویسند یا با ط؟ گفت با ط؛ به‌این دلیل‌که هروقت آتش گرفت دسته‌اش را بگیرند و بیرونش بیاندازند!
از شوخی که بگذریم، حرف ت از حرف ط زیباتر است و البته ت فارسی‌تر است تا ط...
بیاییم تا جایی که می‌توانیم در کلمات ساده (غیرمشتق)، از ت به جای ط استفاده کنیم. به‌عنوان نمونه ننویسیم:
اطاق، باطری، بلیط، سن‌پطرزبورگ و...
بنویسیم: اتاق، باتری، بلیت، سن‌پترزبورگ و ...

کدام‌یک چشم‌نوازتر است؟

6)الف به جای ی

در کلمات و اسامی خاص که به ی ختم می‌شوند، اما ی آن‌ها الف تلفظ می‌شود، همان الف را استفاده کنیم.

به جای: کبری، حتی، موسی، علی‌رغم و...
بنویسیم: کبرا، حتا، موسا، علارغم و ...
من از این به بعد، این شیوه‌ی نگارش را به‌کار خواهم بست؛ اگر هم تا به‌حال قصور کرده‌ام به این دلیل بود که اگر خواهش را می‌نوشتم خاهش، احتمالن عده‌ای غلط دیکته‌ای می‌گرفتند و تذکر می‌دادند!

نگاشته شده توسط حمید در شنبه 4 شهریور 1385 ، ساعت 05:08 ق.ظ

لینك ثابت نظرات ( )